Perełki, "kulfony", metaloplastyka i dewocjonalia.

Pod młotek idzie wspaniała kolekcja medali zgromadzona przez Lecha Kokocińskiego. Wójcicki PDA, doceniając znaczenie zbioru, obudował sprzedaż wyjątkowymi akcjami. 

Najpierw, pod koniec listopada, na youtubowym kanale Wójcickiego, w cyklu "Pod lupą" opublikowano długą gawędę właściciela kolekcji. Wspomiałem o tym we wpisie z 29 listopada.  Później pojawiły się zapowiedzi wydarzeń.

Piękny katalog, trzy aukcje z materiałem posegregowanym zgodnie z receptą Alfreda Hitchcocka "Film powinien zaczynać się od trzęsienia ziemi, potem zaś napięcie ma nieprzerwanie rosnąć". 

Przed pierwszą z aukcji pan Lech Kokociński wyjaśnił dlaczego zdecydował, że jego kolekcja medali lwowskich i galicyjskich trafiła do Wrocławia. 

Nieco wcześniej mieliśmy okazję wysłuchania okolicznościowego wykładu Witolda Garbaczewskiego. 

Bardzo się ucieszyłem słysząc, że medale autorstwa Konstantego Laszczki zostały zakwalifikowane do perełek, a nie kulfonów. Tego medalu nie mam niestety.

Mam łatwiej dostępny medal z 1917 roku poświęcony Józefowi Piłsudskiemu. 

Oglądając wystąpienie pana Garbaczewskiego, zastanawiałem się, do jakiej kategorii zakwalifikował by te "medale". 

 

Kulfony, to w tych przypadkach komplement. Zbierać te dewocjonalia oczywiście można, ale od patrzenia aż oczy bolą.

Sądząc po ilości ofert na eBay, metaloplastyka cieszy się powodzeniem. Teoretycznie są to srebrne monety - Niue, Kamerun, Ghana, Samoa. Zwykle jednouncjowe, ale cena 175 euro za uncję zdecydowanie przekracza standardowe notowania bulionówek. Cóż, kto bogatemu zabroni...

Dręczące pytania.

Wszechobecna ostatnio AI wyjaśnia, że "dręczące pytania to głębokie, często niewygodne pytania egzystencjalne i psychologiczne, które zmuszają do refleksji nad sensem życia, wyborami i strachem". 

O nie! Nie takie pytania mnie dręczą. Męczą mnie innego rodzaju problemy. Codziennie przeglądam nowe oferty sprzedaży monet pojawiające się w internecie i nie ma dnia, żebym patrząc na oferowane monety nie przypomniał sobie o którymś z kilku pytań, które zadaję sobie od lat, a na które odpowiedzi znaleźć nie mogę. 

Na przykład półtoraki z rocznika 1625. 

Dlaczego w herbie podskarbiego są różne gwiazdki? Przypadek, czy działanie celowe? A jeśli nie przypadek, to co było przyczyną takiej kompozycji herbu? 

OK. Czterysta lat temu ktoś tak zdecydował, pewnie nigdy się nie dowiemy dlaczego (ale pytanie męczy, jak kamyk w bucie). W końcu chodzi o drobiazg, malutką gwiazdkę. Inaczej jest z tymi monetami.

Ledwo sto lat minęło od ich wybicia. Wydrukowano rozporządzenia władz, które tę emisję zarządziły i wszystko było by jasne, tylko... W rozporządzeniu nie ma ani słowa o najniższym nominale. 

Próżno też szukać późniejszych rozporządzeń, w których dodano by jednofenigówki. A przecież są i są dowody na to, że bito je w 1917 i 1918 roku w Stuttgarcie. Przysłowiowy niemiecki ordnung i nagle taka zagwozdka! W tym przypadku mam ciągle nadzieję, że gdzieś w przepastnych archiwach wyjaśnienie się znajdzie. Na razie problem co jakiś czas przypomina o sobie i męczę się bezskutecznie szukając jego rozwiązania. 

I jeszcze ci nieszczęśni bracia Ludewig, których wspomniał M. Gumowski w "Mennicy krakowskiej".

Skąd się wzięli? Gdzie ich Gartenberg znalazł? Spod ich ręki wyszła część trojaków Poniatowskiego, tzw. zbrojarzy. 

Niełatwo odróżnić je od trojaków wybitych stemplami wykonanymi przez Stielera, którego życiorys znamy. Wiemy skąd pochodził, gdzie się wykształcił i gdzie pracował, a o braciach L. nie wiadomo nic. 

Trzy tylko przykłady dręczących mnie pytań. A jeszcze klika by się znalazło. Kolega, też kolekcjoner, gdy podzieliłem się z nim moją frustracją, zapytał - Nie masz większych zmartwień? Ja to się martwię, czy falsa nie kupiłem albo skąd wziąć kasę na nowe zakupy. Co mnie jakieś tam stuletnie historie obchodzą. 

Tak mam i trudno. Za stary jestem, żeby się zmienić. 

A poza tym, lubię zagadki.

Skarby z szuflady

Nie ma miesiąca, żeby na jakimś internetowym portalu nie zagościł materiał o elektryzującym tytule w stylu "sprawdź, może masz w domu cenne skarby!!!!". Wykrzykników może być mniej lub więcej, ale być muszą.  

Nie było by w tym nic złego, gdyby nie treść następująca po budzącym nadzieję tytule. Świeży przykład: 

Sięgasz po pudełko albo słoik trzymany w zakamarkach szafy, wysypujesz na stół, a tam skarby, monety bez znaku mennicy, najrzadsza złotówka PRL z 1957 roku... 

Na nowy samochód powinno starczyć. A jeszcze może będzie coś z "unikatowymi dodatkami". O co to może chodzić? Może chodzi coś takiego, takie kółko na środku monety? 

Nie wiem, co skłania "redaktorów" tych wszystkich portali i portalików do publikowania takich głupot. Skutki odczuwają pracownicy firm numizmatycznych, zawalani prośbami o wyceny, oskarżani o usiłowanie wyłudzenia cennych okazów za bezcen, bo przecież "w internetach było", że to cenne rarytasy. Rykoszetem dostają kolekcjonerzy napastowani przez krewnych i znajomych, cierpią blogerzy piszący o monetach. 

Nie, żebym wykluczał możliwość znalezienia czegoś cennego w domowych schowkach. Dawno, dawno temu, w roku 2015, na allegro poważna firma wystawiła taki zestaw dziesięciogroszówek, zapewne wyjętych z klaserka jakiegoś kolekcjonera. 

Widzicie ją? Więcej szczegółów we wpisie sprzed lat 5162756447 albo o kibicach słów kilka. 

Nadzieję na "cenne peerelowskie monety z szuflady" mieć oczywiście można, pod warunkiem że pochodzą z kolekcji i to nie z dziecięcej "kolekcji" ze słoika, tylko z zasobów poważnego zbieracza. 

Jeśli jednak, niezrażeni znikomym prawdopodobieństwem znalezienia "skarbu z PRL" postanowicie przeszukać domowe zakamrki, to radzę Wam zwracać uwagę na niepozorne "brzydkie kaczątka". Tego typu rzeczy, potrafią, mimo niepozornego wyglądu, kosztować całkiem przyzwoite pieniądze. 

aluminiowy żeton tramwajowy z Torunia

tymczasowe banknoty z Mroczy

widokówka z Charzyków z okresu niemieckiej okupacji

Pomyślnych łowów!

P.S. 27-02-2026

Akcja trwa, jak żyć? 

Odlew odlewu odlewu...

 Może to pojawiło się już wcześniej, ja zauważyłem całkiem niedawno. Takie wynalazki: 

Wykonane jest toto z jakiegoś szajsmetalu pokrytego cieniutką warstewką miedzi (chyba). Oczywiście często reklamowane hasłem "magnez nie przyciąga". Przypuszczam, że to odlewy odlewów zdjętych z żeliwnych odlewów z Białogonu. Omijać szerokim łukiem!

Tak samo, jak te cuda, których pełno na eBay.

Może to i srebrne, może kolorowe i do wyobraźni przemawia, ale z numizmatyką nic wspólnego to nie ma. Nie to, co ten zachwycający szeląg wypatrzony niedawno gdzieś w sieci. 

P.S. 20-02-2026

Na 21 aukcji NUMIS Klitończyk sprzedały się trzy sztuki, opisane jako "stara kopia". 

Marzy mi się...

Nie, nie będzie o moich marzeniach o monetach, które chciałbym mieć w zbiorze. Będzie o jawności.

Trafiłem niedawno na artykuł w Coin Week opisujący akcję (?) mennicy USA rozpoczętą około roku 1995, polegającą na oferowaniu do sprzedaży zestawów złożonych z monety, unieważnionego stempla monetarnego i certyfikatu.

W certyfikatach, oprócz standardowego zapewnienia autentyczności stempla, podawane są kluczowe szczegóły techniczne i operacyjne dotyczące jego użytkowania. 

Jak widać, certyfikaty dokumentują również liczbę monet wybitych oferowanym stemplem (Number of strikes - liczba uderzeń). Standardy w tym zakresie, przyjęte w amerykańskich mennicach są oczywiście różne dla różnych nominałów. Na przykład dla pięciocentówek przyjęto 500 000 uderzeń. W przypadku zaprezentowanego certyfikatu, stempel pracował przez jeden dzień i został wycofany po wykonaniu 67000 uderzeń (13% oczekiwanego standardu). 

Tygodnik Coin Week jeko uzupełnienie artykułu, udostępnił wykaz sprzedanych stempli. Oto jego fragment. 

Powody wycofywania stempli są podane bardzo skrótowo. Wątpliwości nie budzą określenia worn (zużyty, wytarty), cracked (pęknięty), clash (uszkodzony na skutek zderzenia stempli lub uderzenia stempla w pierścień). Nie wiem, co oznacza "Piece out". Na podstawie takiego wykazu, amerykańscy kolekcjonerzy destruktów próbowali ustalić korelację między typem prasy menniczej, a dominującym rodzajem błędów menniczych. 

Jak widać, amerykańskie mennice pieczołowicie rejestrują wszystkie istotne fakty dotyczące eksploatacji poszczególnych stempli i, co najważniejsze, nie wahają się przed ich ujawnianiem. 

W marcu 2016 roku we wpisie "Amerykańska niespodzianka" pisałem o przedwojennych, corocznych  raportach dyrektora mennicy USA. Roczny raport dyrektora mennicy za rok podatkowy to oficjalna publikacja Departamentu Skarbu, opisująca działalność, produkcję i wyniki finansowe mennicy Stanów Zjednoczonych. Dostępne są raporty od roku 1859 r. do chwili obecnej. Najnowsze raporty, np. za lata podatkowe 2023 i 2024, zawierają informacje o miliardach wyprodukowanych monet, sprzedaży kruszców oraz zbadanych sprawozdaniach finansowych. Kluczowe elementy raportu rocznego obejmują:

• Dane dotyczące produkcji: informacje na temat ilości wyprodukowanych monet obiegowych, kolekcjonerskich i bulionowych.
• Wyniki finansowe: Szczegółowe informacje na temat przychodów, zysków netto i wydatków związanych z działalnością mennicy.
• Inicjatywy strategiczne: na przykład modernizację działalności, prace nad zastosowaniem nowych surowców, akcje propagandowe itp.
• Kontekst historyczny: Raporty często zawierają informacje na temat historii mennicy i mennictwa USA.   

Raport najnowszy 

i poprzednie można pobrać w formacie pdf na tej stronie. Na stronie mennicy są raporty z ostatnich dziesięciu lat. 

Oprócz raportów za poszczególne lata podatkowe, dyrektor mennicy raz na dwa lata przedstawia swoje sprawozdanie Kongresowi USA.

Sprawozdania te zawierają podobne informacje ale można w nich znaleźć więcej ciekawostek. Na przykład więcej szczegółów na temat badań nad wykorzystaniem nowych stopów do produkcji monet. 

W ostatnim raporcie jest na przykład rekomendacja mennicy, aby Kongres przyjął ustawę mającą na celu wprowadzenie zmiany ustawowego składu stopów monetarnych lub upoważnił mennicę do dokonywania zmian tych stopów. Uchwalenie tego ustawodawstwa umożliwiłoby mennicy szybkie reagowanie na pojawiające się problemy i na wykorzystywanie wyników nowych badań.  Zatwierdzenie tego ustawodawstwa umożliwiłoby mennicy zamienne stosowanie zwalidowanych kompozycji metali. Korzyści wynikające z wprowadzenia takich uregulowań, to: 

• umożliwienie mennicy proaktywnego ograniczania ryzyka problemów w łańcuchach dostaw,
• utrudnianie fałszowania monet poprzez wybór metali, które nie są łatwo dostępne w handlu, 
• obniżenie ogólnych kosztów produkcji monet.

Na poparcie swoich rekomendacji, w raporcie przedstawiono analizy kosztów i wyniki badań technicznych. Pokazano na przykład, jak badane stopy reagują na warunki środowiskowe (generowane sztucznie w warunkach laboratoryjnych).  

Marzy mi się, że kiedyś i my w Polsce będziemy mieli dostęp do tak szczegółowych sprawozdań i analiz dotyczących produkcji naszych monet. Kiedyś już tak było,