Nie kupię sobie spektrometru XRF, na przykład takiego.
Albo takiego, który:...wykorzystuje metodę fluorescencji rentgenowskiej (XRF) do analizy składu pierwiastkowego. Dzięki autorskiej technologii Axon Technology™, spektrometr oferuje zwiększoną czułość i szybkość pomiaru, zapewniając dokładniejsze i bardziej niezawodne wyniki. Przeznaczony jest do bardzo precyzyjnej analizy ilościowej i jakościowej metali i stopów metali szlachetnych. Pozwala na szybką, dokładną i równoczesną analizę aż 27 pierwiastków. Zapewnia szybki, pewny i rzetelny pomiar metodą zupełnie nieniszczącą badany materiał. Wykrywa materiały pozłacane. Wystarczy włożyć próbkę do komory pomiarowej, zamknąć pokrywę i nacisnąć przycisk. Wynik pojawi się po kilku sekundach.
Jestem niezależnym badaczem zajmującym się nietypowymi składami monet. Niedawno przeanalizowałem spektrometrem XRF (Olympus Vanta) dwie monety z przeciwnych stron żelaznej kurtyny: radzieckie 10 kopiejek z 1939 r. oraz amerykańską pięciocentówkę „Buffalo”. Ku mojemu zdumieniu obie monety mają absolutnie identyczny profil pierwiastków śladowych, który nie odpowiada ich oficjalnym recepturom. Proszę spojrzeć na dane:
Do wiadomości dołączone były zdjęcia badanych monet.
Niedawno przeanalizowałem również trio monet z zupełnie różnych części świata:1. Szwajcaria, 2 franki 1980 2. Dania, 10 øre 1954 3. Kuwejt, 5 filsów 1961Wszystkie trzy monety mają absolutnie identyczny, niestandardowy profil pierwiastków śladowych. Oficjalnie wykonano je ze standardowych stopów miedzi z niklem, jednak analiza XRF ujawnia ten sam systematyczny „odcisk palca”.
Jak trzy różne państwa — na przestrzeni trzech dekad (1954, 1961, 1980) i trzech kontynentów — otrzymały dokładnie te same nieregulowane pierwiastki śladowe?Czy może to wskazywać na wspólne źródło złomu przemysłowego z recyklingu, krążącego na globalnym rynku? A może był to równoległy, nieudokumentowany eksperyment technologiczny prowadzony przez różne mennice?
Czyżby jakiś kolejny ogólnoświatowy spisek? Z pewnością nie. Popatrzcie jeszcze raz na zdjęcia zbadanych monet i zestawcie je z charakterystyką spektrometrów XRF. Głębokość penetracji wiązki w spektrometrze XRF (w tym w serii Olympus Vanta) to zazwyczaj od kilkunastu mikrometrów do kilkuset mikrometrów – jest to więc wyłącznie analiza powierzchniowa. Otrzymywane wyniki zależą przede wszystkim od gęstości materiału, masy atomowej pierwiastków oraz energii promieniowania rentgenowskiego (napięcia lampy, np. 35–50 kV). W materiałach Instytutu Maszyn Przepływowych PAN, znalazłem informację, że w przenośnym XRF głębokość penetracji wynosi orientacyjnie od 10 do 90 µm w zależności od materiału. Profesjonalne laboratoria zalecają:
W większości stopy metali ulegają utlenianiu co powoduje zmianę ich składu chemicznego w warstwie wierzchniej. Jeżeli chcemy uniknąć błędu analizy wynikającego z utlenianiu stopów metali powinien on być przeszlifowany powierzchniowo aż do czystej od śladów utlenienia powierzchni.
Nie zdziwiłbym się gdyby na pokazanej dziesięciokopiejkówce spektrometr wykrył "większą połowę" tablicy Mendelejewa.
Do redakcji E-Sylum spłynęło kilka wiadomości.
Kiedy widzę nietypowe wyniki, które konsekwentnie pozostają nietypowe, zawsze najpierw myślę o sprawdzeniu źródła tych wyników — w tym przypadku urządzenia dokonującego odczytu. Z artykułu wynika, że wszystkie monety analizowano tym samym urządzeniem. Jeśli tak było, jednym z możliwych wyjaśnień jest nieznacznie błędna kalibracja urządzenia.
Jednym ze sposobów sprawdzenia tej hipotezy byłoby ustalenie, czy drugie urządzenie daje takie same wyniki. Oczywiście wymaga to drugiego urządzenia, które może nie być łatwo dostępne.
Innym sposobem byłoby zbadanie większej liczby przykładów. Gdyby wiele kolejnych monet dawało te same nietypowe odczyty — zwłaszcza w przypadku współczesnych monet świeżo wybitych w mennicy — byłby to dobry znak, że urządzenie wskazuje pierwiastki śladowe, których w rzeczywistości tam nie ma.
Kolejny głos w dyskusji, moim zdaniem najważniejszy.
... kwestią są ograniczenia ręcznej technologii XRF przy ocenie składników śladowych. Przenośne urządzenia XRF doskonale określają główne składniki stopu, takie jak miedź i nikiel, lecz niepewność pomiaru znacząco rośnie, gdy stężenia zbliżają się do dolnych granic wykrywalności urządzenia. Zanieczyszczenie powierzchni, produkty korozji, brud, pozostałości po dotykaniu, wzory zużycia, algorytmy kalibracyjne i interferencje widmowe mogą wpływać na raportowane wartości pierwiastków śladowych. Zgłoszone stężenia złota są szczególnie problematyczne, ponieważ złoto nie jest oczekiwanym składnikiem tych stopów monetarnych. Przy poziomach zaledwie kilku setnych procenta takie odczyty należy traktować ostrożnie, dopóki nie zostaną potwierdzone bardziej czułymi metodami laboratoryjnymi.
Gdy celem jest ustalenie proweniencji, analiza izotopowa jest na ogół o wiele silniejszym narzędziem niż pierwiastkowe badanie przesiewowe XRF. W szczególności analiza izotopów ołowiu mierzy względną zawartość naturalnie występujących izotopów ołowiu. Ponieważ złoża rud powstały w różnych warunkach geologicznych i w różnym czasie, często mają charakterystyczne sygnatury izotopowe, które zachowują się po wydobyciu, wytapianiu i wytworzeniu stopu. W rezultacie dwie monety mogą wykazywać niemal identyczny skład pierwiastkowy, a jednak pochodzić z całkowicie różnych źródeł metalu; z kolei metale z tego samego złoża rudy mogą zachować porównywalne cechy izotopowe mimo późniejszego przetwarzania. Z tego powodu współczesne badania proweniencji w archeologii i archeometalurgii często opierają się na badaniach izotopowych w połączeniu z analizą pierwiastkową. XRF może pomóc ustalić, jakie pierwiastki są obecne, ale techniki izotopowe dają znacznie mocniejszą podstawę do określenia pochodzenia metalu i do oceny, czy między pozornie niepowiązanymi obiektami istnieje rzeczywiste połączenie metalurgiczne.
Cóż więc pozostaje nam, niezależnym numizmatykom-badaczom i kolekcjonerom? Niezawodne szkiełko i oko, pod warunkiem, że wsparte doświadczeniem. Oglądajcie jak najwięcej monet, porównujcie je w różnym oświetleniu, ważcie, mierzcie. Wysiłek zaprocentuje.































