Google Website Translator Gadget

niedziela, 22 listopada 2026

Cieszyn, czy Żywiec?

To pytanie zadałem sobie, gdy zobaczyłem ofertę sprzedaży źle zachowanej monety. Wyglądała tak 

Pomyślałem sobie, są dwie opcje. Cieszyn, mennica oficjalna - trzeba będzie umyć, może uda się nie uszkodzić patyny, która powinna być pod brudem, albo Żywiec, fałszerska mennica Komorowskiego i wtedy tylko opłukanie, odtłuszczenie i do kopertki. Jedno było pewne, wszystko jedno, gdzie ją wybito, warto ją mieć. I mam. Jeszcze nie myta.
Jeśli jeszcze nie wiecie, co to za moneta, to zacznę od legend. 
Awers - ·A·W·D·I·S·③ T·E·M·G·D·
Rewers - GROS·AR - III·CRV (???) - rocznik nieczytelny, prawdopodobnie 1614. 
Mam dwie przesłanki, że to ten , a nie inny rocznik. Pierwsza, to niezastąpiony katalog  Die Saurmasche Münzsammlung. 
Druga, to lot nr 
122690 ze 198 e-aukcji WCN z 25 lutego 2016. 
Oprócz grosza z Królewca, sprzedano wtedy dwa cieszyńskie grosze (trzykrajcarówki) Adama Wacława - srebrny z roku 1610 i miedziany (najprawdopodobniej) z roku 1614. 
W stosunku do mojego egzemplarza troszke inne położenie liter D R na rewersie, ale to ten sam warsztat. Żywiecki, jak przypuszczam. 
O tym warsztacie napisałem kilka zdań dawno, dawno temu, gdy publikowałem krótkie felietony na portalu E-numizmatyka, więc... autocytat:

2007-32 
MOJE MONETY - CZĘŚĆ SZESNASTA
Urodziłem się w Żywcu. Mieszkałem tam krótko ale to wystarczy by przedkładać "Żywiec" nad inne piwa (zwłaszcza porter) i zwracać baczną uwagę na żywieckie numizmaty. A jakież to numizmaty mogą być powiązane z Żywcem? Miasto ominął zaszczyt i w serii "Historyczne miasta w Polsce" żywieckiej monety nie ma. Dziewięciotomowy katalog E. Kopickiego, a konkretnie pierwsza część tomu dziewiątego nie notuje by w Żywcu funkcjonowała mennica. Oficjalnej nie było, to prawda, ale...

Mam na półce potężne tomisko o barokowym tytule
"Chronografia albo dziejopis żywiecki 
w którym roczne dzieje spraw przeszłych, starodawnych miasta Żywca i pobliskich jego miejsc znajdują się. A ten jest z różnych autorów, pism i wiadomości zebrany i wypisany, a w żywą i trwałą pamięć miastu żywieckiemu jako ojczyźnie swojej miłej ofiarowany roku Pańskiego 1704, przez sławnego ANDRZEJA KOMONIECKIEGO wójta na ten czas żywieckiego, manu propria"

Mam rzecz jasna nie rękopiśmienny oryginał tylko wydanie z roku 1987. W opisie wydarzeń roku 1621 wójt Komoniecki napisał tak:
Przy tym i piniądze szalbierskie były rozmaite, których brać nie chciano, skąd wielka periuria była, że się ludzie zabijali. A podobno to te piniadze były, które Jego Mość pan Mikołaj Komorowski bił potajemnie tu w Żywcu, o które miał trudność na trybunale, udawszy i osławiwszy go niejaki pan Grocholski, gdy piniędzy tych dostawszy, w trybunale prezentował; które w workach zapieczętowano i na trybunale złożono. Lecz gdy szło o [rzecz] wielką, Jego Mość pan Komorowski fortelem się stamtąd, będąc w więzieniu zatrzymany, wywikłał, gdy w habicie bernardyńskim, przepłaciwszy straż, zaledwie ujechał. Znowu piniądze jego bicia na trybunale złożone sztucznie wziąwszy, przez ordynowaną albo naprzenajętą osobę, insze w podobnych workach królewskiej mienice tamże pieczęcią zapieczętowane podrzucił, że gdy do sprawy przyszło, przez jurystę swego pan Komorowski wygrał, a pan Grocholski w kofuzyjej i szkodzie został, jako o tym szeroko starzy ludzie powiadali, że zemstę znaczną z utratą zdrowia jego nad nim pan Komorowski dokazował. A tych minczarzów dla niedościa języka i nań prawdy pozabijać kazał, co się wszytko sekretnie stało.
Smakowita opowiastka, nieprawdaż? Niezłe ziółko było z tego Mikołaja Komorowskiego. Zadenuncjowany przez własnego dworzanina (Grocholskiego) mógł się Komorowski spodziewać najgorszego. Groziła mu kara infamii i całkowita konfiskata majątku. Nic więc dziwnego, że użył majątku by z więzienia się wydostać, podmienić złożone w sądzie dowody rzeczowe i zapewnić sobie należytą "obsługę prawną". Prawie jak capo di tutti capi. Nie chciał bym być w skórze Grocholskiego...

Sprawa była poważna. Komorowski działał na dużą skalę, a niechlubna jego działalność zaczęła się dużo wcześniej. Nie wiadomo dokładnie kiedy sprowadził do żywieckiego zamku mincerza Kacpra Rotha, który uruchomił nielegalną mennicę i bił duże ilości fałszywych polskich groszy koronnych Zygmunta III. Podobno w Żywcu fałszowano też grosze cieszyńskie Adama Wacława (prawdopodobnie rocznik 1614). Jako że w 1611 r. książę Adam Wacław złożył hołd lenny Habsburgom, fałszowanie monety cieszyńskiej spowodowało ostrą reakcję cesarza Macieja (Matthiasa, 1557-1619). W 1612 roku śląscy urzędnicy otrzymali zakaz przyjmowania fałszywych monet cieszyńskich. W kłopoty popadł również Roth przyłapany na rozprowadzaniu swoich produktów na Morawach. Roth trafił do cesarskiego więzienia, ale Komorowski swojej "mennicy" nie zamknął. To doprowadziło go w końcu przed Trybunał Koronny Rzeczypospolitej. Kary jak wiemy uniknął.

Nie uszedł karzącej ręce sprawiedliwości inny dworzanin Komorowskiego, niejaki Krzysztof Rychalski. Ujęty podstępem na cieszyńskim jarmarku (prawdopodobnie w związku z rozprowadzaniem fałszywej monety) został uwięziony i przewieziony do Karniowa. Tam wykonano na nim wyrok w sposób okrutny i widowiskowy - Rychalskiego wożono po mieście na rozpalonym miedzianym koniu. Brrrr. 
Grosz koronny 1611 wybity w żywieckiej piwnicy. 
Prawie czysta miedź z niewielkimi resztkami srebrzenia.
Tym sposobem dział mojego zbioru "monety z Żywcem związane" powiększył się o kolejny, ciekawy i rzadki numizmat.


Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Z powodu narastającej aktywności botów reklamowych i innych trolli wprowadzam moderowanie komentarzy.

Printfriendly